Không giáp nước nào, không có quân đội lớn, New Zealand chọn cách tồn tại bằng luật lệ quốc tế và bằng quan hệ. Đây là bài về vị thế của một nước nhỏ nằm rất xa mọi trung tâm quyền lực.
- New Zealand không có biên giới trên bộ với bất kỳ nước nào.
- Úc là nước láng giềng gần nhất và là đối tác chặt chẽ nhất.
- New Zealand tuyên bố là vùng phi hạt nhân từ năm 1987.
- Nước này có quan hệ hiến định đặc biệt với một số đảo quốc Thái Bình Dương.
Quan hệ với Úc
Quan hệ quan trọng nhất.
Úc và New Zealand có hiệp định thương mại rất sâu từ năm 1983.
Công dân hai nước được phép sang nước kia sống và làm việc theo một thoả thuận lâu đời.
Nhiều người New Zealand sang Úc làm việc và ngược lại.
Hai nước hợp tác chặt về quốc phòng, tìm kiếm cứu nạn và ứng phó thiên tai.
Nhưng quyền lợi của công dân New Zealand sống ở Úc từng là vấn đề gây tranh luận về an sinh và cư trú.
Đây là quan hệ kiểu anh em: gần gũi tới mức người ngoài hay nhầm là một, nhưng vẫn là hai nước với lợi ích riêng.
Thái Bình Dương
Vùng ảnh hưởng gần nhất.
New Zealand có quan hệ hiến định đặc biệt với quần đảo Cook, Niue và Tokelau.
Người dân các nơi đó mang quốc tịch New Zealand.
Cộng đồng gốc các đảo Thái Bình Dương ở New Zealand rất đông, nhất là tại Auckland.
Nước này tham gia diễn đàn khu vực và chương trình hỗ trợ phát triển ở Thái Bình Dương.
Biến đổi khí hậu và nước biển dâng là vấn đề sống còn với nhiều đảo quốc láng giềng.
Đây là phần bản sắc mà người ngoài ít biết: New Zealand tự nhận mình là một nước Thái Bình Dương chứ không chỉ là một nước phương Tây ở xa.
Chính sách phi hạt nhân
Phần lịch sử đáng chú ý, trình bày trung lập.
Năm 1987, New Zealand ban hành luật tuyên bố lãnh thổ và vùng biển là khu vực phi hạt nhân.
Luật cấm tàu chạy bằng năng lượng hạt nhân và tàu mang vũ khí hạt nhân vào vùng biển nước này.
Chính sách này từng gây căng thẳng trong quan hệ đồng minh thời kỳ đó.
Nó xuất phát từ phong trào phản đối thử hạt nhân ở Thái Bình Dương trong nhiều thập niên trước.
Chính sách được duy trì qua các đời chính phủ và trở thành một phần bản sắc quốc gia.
Đây là ví dụ hiếm về việc một nước nhỏ giữ lập trường riêng dù tốn kém: và nó cho thấy chính sách đối ngoại không chỉ là tính toán lợi ích.
Cách một nước nhỏ tồn tại
Phần nguyên tắc.
Lực lượng phòng vệ của New Zealand nhỏ so với nhiều nước phát triển.
Nước này dựa nhiều vào luật pháp quốc tế và các thiết chế đa phương.
Tham gia tích cực vào các hoạt động gìn giữ hoà bình và cứu trợ.
Chú trọng thương mại tự do và các hiệp định khu vực.
Ngoại giao tập trung vào uy tín và vào các vấn đề mà nước nhỏ có tiếng nói.
Đây là chiến lược của nước nhỏ ở khắp nơi: khi không thể dựa vào sức mạnh thì dựa vào luật lệ — vì luật lệ là thứ duy nhất áp dụng chung cho cả nước lớn.
Cô lập là lá chắn và là giới hạn
Phần khép lại.
Khoảng cách khiến New Zealand ít chịu rủi ro an ninh trực tiếp.
Nhưng cũng khiến nước này khó gây ảnh hưởng ở xa.
Kinh tế phụ thuộc thương mại nên rất nhạy với biến động toàn cầu.
Chuỗi cung ứng dài là điểm yếu khi có gián đoạn.
Ngược lại, tài nguyên nông nghiệp và nước dồi dào là lợi thế dài hạn.
Nam Cực và vùng cực nam
Một hướng quan hệ mà ít người nghĩ tới.
New Zealand là một trong những cửa ngõ tới Nam Cực, các đoàn nghiên cứu thường xuất phát từ Christchurch.
Nước này là một trong các bên ký Hiệp ước Nam Cực.
Có trạm nghiên cứu khoa học tại Nam Cực.
Vùng biển cực nam cũng thuộc phạm vi quản lý nghề cá mà nước này tham gia.
Nghiên cứu khí hậu ở vùng cực có ý nghĩa trực tiếp với nước này.
Đây là mặt khác của việc ở xa: ở gần nơi mà hầu như không ai gần cũng là một vị thế, và New Zealand khai thác được vai trò đó.
Đây là cách đúng để nhìn vị thế của nước này: cô lập vừa là chiếc hào bảo vệ vừa là bức tường chắn tầm nhìn, và cả hai mặt đều thật.
Quan hệ New Zealand – Úc chặt tới đâu?
Có hiệp định thương mại rất sâu từ năm 1983 và thoả thuận cho phép công dân hai nước sang nước kia sống, làm việc; hai bên cũng hợp tác chặt về quốc phòng, tìm kiếm cứu nạn và ứng phó thiên tai.
Chính sách phi hạt nhân của New Zealand là gì?
Luật năm 1987 tuyên bố lãnh thổ và vùng biển là khu vực phi hạt nhân, cấm tàu chạy bằng năng lượng hạt nhân và tàu mang vũ khí hạt nhân vào vùng biển; chính sách được duy trì qua các đời chính phủ và trở thành một phần bản sắc quốc gia.
New Zealand có quan hệ gì với các đảo Thái Bình Dương?
Có quan hệ hiến định đặc biệt với quần đảo Cook, Niue và Tokelau mà người dân mang quốc tịch New Zealand; cộng đồng gốc các đảo Thái Bình Dương ở nước này rất đông, nhất là tại Auckland.
Một nước nhỏ như New Zealand tồn tại bằng cách nào?
Dựa vào luật pháp quốc tế và các thiết chế đa phương thay vì sức mạnh quân sự, tham gia gìn giữ hoà bình và cứu trợ, chú trọng thương mại tự do và tập trung ngoại giao vào uy tín.
