Ở một nước có cộng đồng người Việt nhỏ và phân tán, việc giữ tiếng cho con gần như hoàn toàn nằm trong tay gia đình. New Zealand khác Đài Loan hay Úc ở đúng điểm này, và cha mẹ nên biết trước.
- Không có hệ thống dạy tiếng Việt trong trường phổ thông như một số nước khác.
- Cộng đồng người Việt nhỏ nên trẻ ít bạn nói cùng tiếng.
- Có chương trình hỗ trợ ngôn ngữ cộng đồng nhưng quy mô hạn chế.
- Khoảng cách địa lý khiến việc về thăm quê khó và tốn kém.
Vì sao ở đây khó hơn
Nói thẳng hoàn cảnh.
Tiếng Anh bao phủ hoàn toàn môi trường ngoài gia đình.
Cộng đồng nhỏ nên trẻ hiếm có bạn cùng lứa nói tiếng Việt.
Không có lớp tiếng Việt quy mô lớn như ở nước có cộng đồng đông.
Ông bà thường không ở cùng và cách nhiều múi giờ.
Về Việt Nam hè mất nhiều thời gian và tiền hơn hẳn so với đi từ Úc.
Đây là bài toán khó hơn nhiều nơi khác: gia đình là nguồn tiếng Việt gần như duy nhất, nên nếu cha mẹ buông thì không có gì đỡ.
Những cách đã có người làm
Phần giải pháp thực tế.
Giữ quy tắc nói tiếng Việt trong nhà một cách nhất quán.
Gọi video với ông bà theo lịch cố định — trẻ nói vì có lý do thật chứ không vì bị bắt.
Đọc sách tiếng Việt cùng con thay vì chỉ nói chuyện hằng ngày.
Dạy chữ sớm để con có nguồn tiếng độc lập với cha mẹ.
Kết nối với vài gia đình Việt khác để con có bạn, kể cả khi phải lái xe xa.
Cho con về Việt Nam dài ngày khi có thể — vài tuần ở quê hiệu quả hơn nhiều tháng học ở nhà.
Trường học và trẻ mới sang
Phần giáo dục.
Trường ở New Zealand có kinh nghiệm với học sinh mới học tiếng Anh.
Nhiều trường có chương trình hỗ trợ ngôn ngữ cho học sinh mới.
Trẻ nhỏ thường thích nghi ngôn ngữ trong vòng một tới hai năm.
Trẻ lớn hơn cần thời gian dài hơn và gặp nhiều áp lực hơn.
Nên trao đổi thẳng với giáo viên chủ nhiệm từ đầu.
Điều cha mẹ hay lo thừa: trẻ học tiếng Anh nhanh hơn dự tính, còn thứ dễ mất là tiếng Việt — nên dồn sức vào vế thứ hai thì hợp lý hơn.
Bản sắc của thế hệ thứ hai
Phần sâu hơn ngôn ngữ.
Trẻ lớn lên ở đây thường xác định mình là người New Zealand gốc Việt.
Ở một xã hội đa văn hoá, điều đó được chấp nhận bình thường.
Nhiều em muốn tìm hiểu gốc gác khi lớn hơn.
Kể chuyện gia đình cho con nghe có giá trị không kém dạy tiếng.
Giữ liên hệ với họ hàng ở Việt Nam giúp con có chỗ thuộc về.
Đây là điều nhiều cha mẹ nhận ra muộn: con cần biết mình từ đâu tới hơn là cần nói đúng ngữ pháp — và cả hai đều nên được chăm, nhưng thứ tự ưu tiên nên rõ.
Chuẩn bị cho tương lai của con
Phần khép lại.
Con sinh ra ở New Zealand có quốc tịch nếu cha hoặc mẹ có thường trú hoặc quốc tịch.
Nên đăng ký khai sinh với cơ quan đại diện Việt Nam để con có giấy tờ đầy đủ.
Việt Nam có quy định riêng về quốc tịch của trẻ sinh ở nước ngoài, cần tra quy định hiện hành.
Biết hai thứ tiếng là lợi thế thật trên thị trường lao động.
New Zealand có quan hệ giáo dục và thương mại đang mở rộng với Việt Nam.
Giữ liên hệ với ông bà qua khoảng cách
Phần rất thực tế vì múi giờ lệch xa.
Chênh lệch múi giờ khiến giờ gọi thuận cho bên này thường bất tiện cho bên kia.
Chọn một khung giờ cố định hằng tuần giúp cả hai bên chủ động.
Gọi video ngắn nhưng đều đặn hiệu quả hơn gọi dài mà thưa.
Cho con kể chuyện trong ngày bằng tiếng Việt là bài tập ngôn ngữ tự nhiên nhất.
Ghi lại lời kể của ông bà về gia đình cũng là cách giữ ký ức.
Kinh nghiệm của nhiều gia đình ở xa: đứa trẻ giữ được tiếng Việt thường là đứa có một người thân ở Việt Nam mà nó thực sự muốn nói chuyện cùng — động lực quan trọng hơn giáo trình.
Lời khuyên cuối cho cha mẹ: đừng coi tiếng Việt là gánh nặng thêm cho con mà là một tài sản — cách cha mẹ nhìn nó quyết định cách đứa trẻ nhìn nó.
Vì sao giữ tiếng Việt ở New Zealand khó hơn?
Vì tiếng Anh bao phủ hoàn toàn môi trường ngoài gia đình, cộng đồng nhỏ nên trẻ hiếm có bạn cùng lứa nói tiếng Việt, không có lớp tiếng Việt quy mô lớn và ông bà thường ở xa nhiều múi giờ.
Làm gì để con giữ được tiếng Việt?
Giữ quy tắc nói tiếng Việt trong nhà nhất quán, gọi video với ông bà theo lịch cố định, đọc sách tiếng Việt cùng con, dạy chữ sớm và cho về Việt Nam dài ngày khi có thể.
Trẻ mới sang có theo kịp ở trường không?
Trẻ nhỏ thường thích nghi ngôn ngữ trong một tới hai năm, trẻ lớn hơn cần thời gian dài hơn; nhiều trường có chương trình hỗ trợ ngôn ngữ nên trao đổi thẳng với giáo viên chủ nhiệm từ đầu.
Con sinh ở New Zealand có quốc tịch không?
Có nếu cha hoặc mẹ có thường trú hoặc quốc tịch New Zealand; nên đăng ký khai sinh với cơ quan đại diện Việt Nam để con có giấy tờ đầy đủ, và tra quy định hiện hành của Việt Nam về quốc tịch trẻ sinh ở nước ngoài.
