Ở New Zealand, khoảng cách tới thị trường không phải chuyện địa lý mà là một khoản chi phí có trong mọi hoá đơn. Hiểu điều đó là hiểu vì sao nền kinh tế nước này có hình dạng như hiện nay.
- New Zealand cách các thị trường lớn hàng nghìn cây số đường biển.
- Xuất khẩu tập trung vào nông sản và thực phẩm chế biến.
- Du lịch là nguồn thu ngoại tệ quan trọng.
- Hàng nhập khẩu có thêm chi phí vận chuyển đáng kể.
Khoảng cách thành chi phí
Phần cơ chế.
Mọi hàng hoá vào ra New Zealand đều phải đi bằng tàu biển hoặc máy bay.
Không có tuyến đường bộ hay đường sắt sang nước khác.
Thời gian vận chuyển bằng tàu tới các thị trường lớn tính bằng tuần.
Chi phí đó cộng vào giá cả hai chiều: hàng xuất đắt hơn khi tới nơi, hàng nhập đắt hơn khi về đây.
Hàng cồng kềnh giá trị thấp gần như không xuất được.
Đây là logic chi phối cả cơ cấu xuất khẩu: chỉ những thứ giá trị cao trên mỗi ki lô gam mới chịu nổi quãng đường.
Vì sao xuất khẩu tập trung vào thực phẩm
Phần cơ cấu kinh tế.
Sản phẩm sữa là nhóm xuất khẩu lớn nhất, chủ yếu ở dạng bột và sản phẩm chế biến.
Thịt, len, gỗ, thuỷ sản, trái cây và rượu vang là các nhóm quan trọng khác.
Sữa bột chịu được vận chuyển dài và có giá trị cao trên mỗi đơn vị trọng lượng.
Trái cây xuất khẩu được chọn giống và đóng gói để đi xa.
Rượu vang từ vùng Marlborough là mặt hàng có tiếng quốc tế.
Đây là kết quả của việc thích nghi với địa lý: New Zealand không cạnh tranh bằng khối lượng mà bằng chất lượng và bằng thương hiệu quốc gia.
Cú sốc năm 1973
Phần lịch sử kinh tế, rất quan trọng và ít người biết.
Trong nhiều thập niên, thị trường chính của New Zealand là Anh, với ưu đãi thương mại theo quan hệ lịch sử.
Năm 1973, Anh gia nhập Cộng đồng Kinh tế châu Âu.
Ưu đãi dành cho hàng New Zealand bị thu hẹp mạnh.
Nền kinh tế mất chỗ dựa chính gần như trong một lần.
Nước này buộc phải tìm thị trường mới ở châu Á, Trung Đông và Bắc Mỹ.
Cú sốc đó dẫn tới cả một giai đoạn cải cách kinh tế sâu rộng trong thập niên 1980: bỏ trợ cấp nông nghiệp, mở cửa thương mại và tự do hoá mạnh — một trong những đợt cải cách quyết liệt nhất trong các nước phát triển.
Những hệ quả còn thấy hôm nay
Phần hiện tại.
Nông nghiệp New Zealand hầu như không được trợ cấp, khác với nhiều nước phát triển.
Kinh tế mở và phụ thuộc nhiều vào thương mại.
Trung Quốc, Úc, Mỹ và các nước châu Á là thị trường lớn hiện nay.
Giá hàng hoá nông sản thế giới ảnh hưởng trực tiếp tới nền kinh tế.
Đồng nội tệ biến động theo giá nông sản và theo dòng vốn.
Đây là điểm dễ hiểu lầm: một nước phát triển nhưng cơ cấu xuất khẩu lại giống nước đang phát triển — và đó là hệ quả trực tiếp của địa lý.
Khoảng cách và con người
Phần khép lại.
Nhiều người New Zealand trẻ đi làm việc ở nước ngoài vài năm rồi mới về, một tập quán có tên riêng trong văn hoá nước này.
Thị trường lao động nhỏ nên một số nghề chuyên sâu ít cơ hội.
Chảy máu chất xám sang Úc là vấn đề được bàn nhiều, vì hai nước có thoả thuận cho phép công dân qua lại làm việc.
Ngược lại, nước này thu hút nhân lực nước ngoài trong các ngành thiếu người.
Múi giờ lệch khiến làm việc trực tuyến với châu Âu và Bắc Mỹ khá bất tiện.
Du lịch và cái giá của việc ở xa
Ngành chịu ảnh hưởng rõ nhất.
Du lịch là nguồn thu ngoại tệ quan trọng của New Zealand.
Nhưng khách phải bay rất xa mới tới được, nên phần lớn là khách ở dài ngày.
Ngành này nhạy cảm với giá vé máy bay và với biến động toàn cầu.
Giai đoạn đóng cửa biên giới cho thấy nền kinh tế phụ thuộc vào du lịch tới mức nào.
Cũng có tranh luận về lượng khách và sức chịu tải của các điểm tự nhiên.
Đây là thế lưỡng nan của mọi điểm đến xa: ở xa khiến khách ít hơn nhưng mỗi khách chi nhiều hơn, và cả hai vế đều là rủi ro khi có biến động.
Đây là điều người tính sang nên cân nhắc thật: New Zealand cho chất lượng sống cao nhưng thị trường nghề nghiệp hẹp — và khoảng cách làm mọi lựa chọn thay đổi đều tốn kém hơn.
Vì sao New Zealand xuất khẩu chủ yếu thực phẩm?
Vì mọi hàng hoá phải đi bằng tàu biển hoặc máy bay với thời gian tính bằng tuần, nên chỉ những thứ giá trị cao trên mỗi đơn vị trọng lượng mới chịu nổi quãng đường — sữa bột, thịt, trái cây chọn giống và rượu vang.
Chuyện gì xảy ra năm 1973?
Anh gia nhập Cộng đồng Kinh tế châu Âu khiến ưu đãi dành cho hàng New Zealand bị thu hẹp mạnh; nền kinh tế mất chỗ dựa chính gần như trong một lần và buộc phải tìm thị trường mới ở châu Á, Trung Đông và Bắc Mỹ.
Nông nghiệp New Zealand có được trợ cấp không?
Hầu như không, khác với nhiều nước phát triển — đây là hệ quả của đợt cải cách kinh tế sâu rộng trong thập niên 1980 sau cú sốc mất thị trường Anh.
Làm việc ở New Zealand có hạn chế gì?
Thị trường lao động nhỏ nên một số nghề chuyên sâu ít cơ hội, chảy máu chất xám sang Úc là vấn đề được bàn nhiều, và múi giờ lệch khiến làm việc trực tuyến với châu Âu, Bắc Mỹ khá bất tiện.
