New Zealand đặt mục tiêu quét sạch chuột, possum và chồn khỏi cả nước vào năm 2050 — mục tiêu bảo tồn táo bạo nhất từng được một quốc gia đặt ra. Bài này nói về cách họ đang thử làm điều đó.
- Mục tiêu quốc gia loại bỏ một số loài thú ăn thịt du nhập được công bố năm 2016.
- Nhiều đảo ngoài khơi đã được làm sạch hoàn toàn thú xâm lấn.
- Có các khu bảo tồn trong đất liền được bao bằng hàng rào chuyên dụng.
- Rất nhiều nhóm cộng đồng tham gia đặt bẫy tự nguyện.
Bắt đầu từ các đảo
Phần nền tảng kỹ thuật.
Đảo nhỏ ngoài khơi là nơi dễ làm sạch hơn vì có ranh giới tự nhiên.
New Zealand đã phát triển kỹ thuật loại bỏ chuột khỏi đảo và xuất khẩu kinh nghiệm này.
Sau khi làm sạch, các loài bản địa được chuyển tới và phục hồi quần thể.
Một số đảo nay là nơi sinh sống duy nhất của vài loài.
Việc giữ đảo sạch đòi hỏi kiểm soát nghiêm mọi thuyền và hàng hoá cập bến.
Đây là bài học được áp dụng khắp thế giới: kỹ thuật phục hồi đảo của New Zealand nay được dùng ở nhiều quần đảo khác — một lĩnh vực mà nước này dẫn đầu.
Hàng rào trong đất liền
Bước tiếp theo.
Hàng rào chuyên dụng có lưới rất mịn và phần cong ở đỉnh để ngăn thú leo qua.
Phần chân hàng rào chôn sâu hoặc có lưới trải để ngăn đào.
Bên trong khu rào được làm sạch hoàn toàn rồi mới thả loài bản địa vào.
Có khu bảo tồn kiểu này nằm ngay trong địa phận thành phố Wellington.
Chim từ khu bảo tồn lan ra khu dân cư xung quanh, làm tăng số chim trong vườn nhà thành phố.
Hiệu ứng lan toả này là kết quả đáng chú ý nhất: một khu rào vài trăm hecta làm đổi cả hệ chim của một thành phố.
Mục tiêu năm 2050
Phần tham vọng.
Mục tiêu loại bỏ hoàn toàn một số loài thú ăn thịt du nhập khỏi cả nước được công bố năm 2016.
Ba nhóm mục tiêu chính là possum, chuột và các loài họ chồn.
Kế hoạch dựa vào kết hợp bẫy, thuốc và công nghệ mới.
Nhiều chuyên gia cho rằng mục tiêu rất khó đạt với công nghệ hiện có.
Nghiên cứu về các phương pháp mới đang được tiến hành, gồm cả những hướng gây tranh luận về đạo đức.
Cách nhìn cân bằng: ngay cả khi không đạt đúng mốc, mục tiêu này đã huy động được nguồn lực và sự tham gia ở quy mô chưa từng có — và đó cũng là một kết quả.
Vai trò của cộng đồng
Phần con người, rất đặc trưng New Zealand.
Hàng nghìn nhóm cộng đồng đặt và kiểm bẫy tự nguyện.
Nhiều gia đình đặt bẫy ngay trong vườn nhà.
Trường học tham gia các chương trình theo dõi chim và trồng cây bản địa.
Có ứng dụng ghi nhận dữ liệu bẫy để tổng hợp trên toàn quốc.
Các iwi Māori tham gia quản lý nhiều khu bảo tồn.
Đây là điều làm mô hình này khác các nước khác: bảo tồn ở New Zealand là việc của cộng đồng chứ không chỉ của cơ quan nhà nước — và đó là lý do nó đạt quy mô lớn như vậy.
Người tới thăm làm được gì
Phần thực hành, khép bài.
Kiểm tra giày, lều và đồ cắm trại để không mang hạt cỏ dại hay đất nhiễm bệnh.
Rửa giày ở trạm khử trùng khi vào rừng kauri.
Kiểm tra túi và thuyền trước khi lên đảo bảo tồn, vì một con chuột lọt lên là đủ phá công sức nhiều năm.
Không cho động vật hoang dã ăn.
Đi đúng đường mòn để không giẫm lên khu làm tổ.
Cơ quan quản lý và đất bảo tồn
Phần thể chế.
Một phần rất lớn diện tích đất New Zealand thuộc quản lý bảo tồn của nhà nước.
Hệ thống vườn quốc gia trải khắp cả hai đảo.
Cơ quan bảo tồn quản lý đường mòn, nhà nghỉ trong rừng và các chương trình loài.
Nhiều khu bảo tồn nằm trong vùng đất có ý nghĩa với các iwi Māori, nên có cơ chế đồng quản lý.
Ngân sách bảo tồn luôn là chủ đề tranh luận vì nhu cầu lớn hơn nguồn lực.
Điểm đặc biệt đáng chú ý: tỉ lệ đất dành cho bảo tồn ở New Zealand thuộc nhóm cao nhất thế giới — đây là lựa chọn chính sách chứ không phải ngẫu nhiên.
Điều đáng ghi nhớ nhất: ở New Zealand, quy định bảo tồn không phải hình thức mà là biện pháp có hiệu quả đo được — và khách được kỳ vọng tham gia, không chỉ tuân thủ.
Predator Free 2050 là gì?
Mục tiêu quốc gia công bố năm 2016 nhằm loại bỏ hoàn toàn possum, chuột và các loài họ chồn khỏi New Zealand vào năm 2050, dựa vào kết hợp bẫy, thuốc và công nghệ mới.
Hàng rào bảo tồn hoạt động thế nào?
Lưới rất mịn với phần cong ở đỉnh ngăn thú leo qua, chân chôn sâu hoặc có lưới trải ngăn đào; bên trong được làm sạch hoàn toàn rồi mới thả loài bản địa vào.
Vì sao bắt đầu từ các đảo?
Vì đảo có ranh giới tự nhiên nên dễ làm sạch và giữ sạch hơn; New Zealand đã phát triển kỹ thuật loại bỏ chuột khỏi đảo và kinh nghiệm này nay được dùng ở nhiều quần đảo khác trên thế giới.
Khách tới thăm cần làm gì?
Kiểm tra giày và đồ cắm trại để không mang hạt cỏ dại hay đất nhiễm bệnh, rửa giày ở trạm khử trùng khi vào rừng kauri, kiểm tra túi trước khi lên đảo bảo tồn, không cho động vật hoang dã ăn và đi đúng đường mòn.
