Khi không có chuột và thú nhỏ, côn trùng ở New Zealand đã lớn lên tới kích thước mà ở nơi khác thuộc về động vật gặm nhấm. Đây là phần kỳ lạ nhất của hệ sinh thái này, và cũng là phần ít người biết.
- Wētā khổng lồ thuộc nhóm côn trùng nặng nhất thế giới.
- Tuatara là loài duy nhất còn lại của một bộ bò sát rất cổ.
- New Zealand có các loài ốc sên đất ăn thịt.
- Hang Waitomo nổi tiếng với trần hang phát sáng xanh.
Wētā: côn trùng thay chỗ của chuột
Phần tiến hoá kỳ lạ nhất.
Wētā là nhóm côn trùng thuộc bộ cánh thẳng, họ hàng xa với dế và châu chấu.
Loài wētā khổng lồ nặng hơn nhiều loài chim nhỏ, thuộc nhóm côn trùng nặng nhất thế giới.
Chúng ăn đêm, sống trong hốc cây và dưới đá.
Ở hệ sinh thái này, wētā đóng vai trò mà ở nơi khác thuộc về chuột và thú nhỏ.
Chúng không cắn người và không có nọc độc nguy hiểm.
Đây là minh hoạ rất rõ cho nguyên lý tiến hoá: khi một hốc sinh thái để trống, một nhóm khác sẽ lớn lên chiếm chỗ — kể cả khi nhóm đó là côn trùng.
Tuatara: sống sót của một bộ đã tuyệt chủng
Loài đáng nể nhất về mặt tiến hoá.
Tuatara trông giống thằn lằn nhưng không phải thằn lằn.
Nó là loài duy nhất còn lại của một bộ bò sát từng phân bố rộng thời khủng long.
Tuatara có tốc độ trao đổi chất rất chậm và sống rất lâu.
Chúng hoạt động được ở nhiệt độ thấp hơn phần lớn bò sát khác.
Ngày nay chỉ còn ở các đảo không có thú ăn thịt và trong các khu bảo tồn.
Đây là lý do tuatara được gọi là hoá thạch sống: toàn bộ họ hàng của nó đã biến mất từ hàng chục triệu năm trước, và nó tồn tại được vì ở đây không có gì ăn nó.
Ốc sên ăn thịt
Chi tiết ít người biết.
New Zealand có các loài ốc sên đất lớn ăn thịt.
Chúng săn giun đất và các động vật không xương sống khác.
Vỏ của chúng có màu và hoa văn rất đa dạng.
Nhiều loài chỉ sống trong một vùng núi rất hẹp.
Chúng bị đe doạ bởi possum, chuột và bởi mất môi trường sống.
Mức độ đặc hữu hẹp này là đặc điểm chung ở đây: nhiều loài ở New Zealand chỉ sống trên một ngọn núi hoặc một thung lũng, nên mất môi trường sống là mất cả loài.
Hang phát sáng
Phần nổi tiếng nhất với khách du lịch.
Hang Waitomo ở Đảo Bắc nổi tiếng với trần hang phát ánh sáng xanh.
Ánh sáng đó do ấu trùng của một loài côn trùng đặc hữu phát ra.
Ấu trùng thả các sợi tơ dính xuống để bẫy côn trùng bay, và ánh sáng là mồi nhử.
Chúng cần môi trường ẩm, tối và ít gió.
Tiếng ồn và ánh sáng mạnh làm chúng tắt đèn.
Đây là lý do tour trong hang yêu cầu giữ im lặng: không phải để trang trọng mà vì tiếng động làm ấu trùng ngừng phát sáng — một quy tắc có lý do sinh học rõ ràng.
Vì sao những loài này quan trọng
Phần khép lại chuyên mục.
Các loài không xương sống chiếm phần lớn đa dạng sinh học của New Zealand.
Chúng ít được chú ý hơn chim nhưng cũng bị tác động nặng bởi loài xâm lấn.
Nhiều loài chưa được nghiên cứu đầy đủ.
Chúng đóng vai trò trong phân huỷ, thụ phấn và làm thức ăn cho chim.
Bảo vệ chim mà không bảo vệ côn trùng thì không đủ.
Không có rắn và gần như không có gì nguy hiểm
Phần rất được người đi du lịch quan tâm.
New Zealand không có rắn bản địa nào, cả trên cạn lẫn thường gặp ven bờ.
Việc mang rắn vào nước này bị cấm nghiêm ngặt.
Chỉ có một loài nhện bản địa có nọc đáng kể, và rất hiếm gặp.
Không có thú ăn thịt lớn trên cạn.
Rủi ro ngoài trời chủ yếu đến từ thời tiết, địa hình và nước chứ không từ động vật.
Đây là điều làm việc đi rừng ở New Zealand khác hẳn nhiều nước: bạn lo thời tiết đổi và lo trượt chân, không lo bị con gì cắn.
Đây là điều đọng lại của cả chuyên mục: hệ sinh thái New Zealand là một tập hợp các giải pháp tiến hoá không lặp lại ở đâu khác — và một khi mất thì không có nơi nào để lấy lại.
Wētā là con gì?
Nhóm côn trùng bộ cánh thẳng họ hàng xa với dế và châu chấu; loài wētā khổng lồ thuộc nhóm côn trùng nặng nhất thế giới và đóng vai trò mà ở nơi khác thuộc về chuột và thú nhỏ.
Tuatara có phải thằn lằn không?
Không — đây là loài duy nhất còn lại của một bộ bò sát từng phân bố rộng thời khủng long; nó có trao đổi chất rất chậm, sống rất lâu và nay chỉ còn ở các đảo không có thú ăn thịt cùng các khu bảo tồn.
Ánh sáng trong hang Waitomo từ đâu ra?
Từ ấu trùng của một loài côn trùng đặc hữu — chúng thả sợi tơ dính xuống để bẫy côn trùng bay và ánh sáng chính là mồi nhử; tiếng ồn và ánh sáng mạnh khiến chúng ngừng phát sáng.
Vì sao phải bảo vệ cả côn trùng chứ không chỉ chim?
Vì các loài không xương sống chiếm phần lớn đa dạng sinh học của New Zealand, đóng vai trò trong phân huỷ, thụ phấn và làm thức ăn cho chim — bảo vệ chim mà không bảo vệ côn trùng thì không đủ.
