Người ta thả chồn vào New Zealand để diệt thỏ, và đó là một trong những quyết định sinh thái tai hại nhất từng được ghi nhận. Bài này kể lại chuỗi sai lầm và hậu quả còn kéo dài tới hôm nay.
- Possum đuôi chổi được nhập từ Úc trong thế kỷ mười chín để làm nghề lông thú.
- Chồn ermine và các loài họ chồn được thả vào cuối thế kỷ mười chín để diệt thỏ.
- Chuột theo tàu thuyền vào từ cả hai đợt định cư.
- Các loài thú ăn cỏ như hươu, dê, lợn rừng cũng được nhập vào để săn bắn.
Chuỗi sai lầm
Kể theo thứ tự, vì mỗi bước dẫn tới bước sau.
Thỏ được nhập vào làm thức ăn và để săn bắn, rồi sinh sôi mất kiểm soát.
Thỏ phá đồng cỏ nghiêm trọng, gây thiệt hại cho chăn nuôi.
Để trị thỏ, người ta thả chồn ermine và các loài họ chồn vào cuối thế kỷ mười chín.
Các nhà khoa học thời đó đã cảnh báo rằng chồn sẽ ăn chim bản địa.
Cảnh báo bị bỏ qua và việc thả vẫn diễn ra.
Kết quả đúng như dự báo: chồn thấy chim bản địa dễ bắt hơn thỏ nhiều — vì chim ở đây không có bản năng trốn thú ăn thịt.
Possum: loài gây hại số một
Phần cụ thể.
Possum đuôi chổi được nhập từ Úc để gây dựng nghề lông thú.
Ở Úc chúng có thiên địch và cây cối thích nghi, ở New Zealand thì không.
Possum ăn lá non, chồi, hoa và quả, làm cây bản địa suy kiệt.
Chúng cũng ăn trứng và chim non, điều lâu nay mới được ghi nhận rõ.
Possum còn là vật mang mầm bệnh lao bò, đe doạ ngành chăn nuôi.
Đây là lý do possum bị coi là vấn đề kép: vừa phá rừng bản địa vừa đe doạ kinh tế nông nghiệp — nên việc kiểm soát có sự đồng thuận rộng.
Chuột và mèo hoang
Hai nhóm còn lại.
Chuột Thái Bình Dương theo canô Polynesia vào từ đợt định cư đầu.
Chuột đen và chuột cống theo tàu châu Âu vào sau.
Chuột ăn trứng, chim non, côn trùng lớn và hạt cây.
Mèo hoang săn chim, thằn lằn và côn trùng bản địa.
Mèo nuôi thả rông cũng săn chim trong khu dân cư, đây là chủ đề tranh luận thường xuyên.
Vấn đề mèo đặc biệt nhạy cảm vì nó chạm tới thú cưng của người dân: nhiều địa phương khuyến khích giữ mèo trong nhà vào ban đêm và gắn chip, một số nơi có quy định chặt hơn.
Thú ăn cỏ trên núi
Nhóm ít được nhắc nhưng tác động lớn.
Hươu, dê và lợn rừng được nhập vào để săn bắn thể thao.
Chúng ăn cây non và làm rừng không tái sinh được.
Ở vùng núi, chúng làm mất thảm thực vật và tăng xói mòn.
Lợn rừng phá tầng đất mặt khi ủi tìm thức ăn.
Việc kiểm soát các loài này gây tranh luận vì săn bắn cũng là hoạt động được nhiều người ưa chuộng.
Đây là mâu thuẫn thật trong xã hội New Zealand: một số loài vừa là loài gây hại vừa là nguồn giải trí và thực phẩm, nên chính sách phải cân nhắc cả hai.
Tranh luận về thuốc diệt
Nói thẳng một chủ đề gây chia rẽ, trình bày công bằng.
New Zealand dùng thuốc diệt động vật gây hại rải từ trên không ở vùng rừng rộng.
Những người ủng hộ nói đây là cách duy nhất phủ được diện tích lớn ở địa hình hiểm trở.
Những người phản đối lo ngại tác động tới động vật khác, tới nguồn nước và tới vật nuôi.
Cơ quan chức năng công bố kết quả giám sát và quy định về vùng rải.
Tranh luận này đã kéo dài nhiều thập niên và chưa kết thúc.
Thực vật xâm lấn
Mặt ít được nhắc của cùng vấn đề.
Nhiều loài cây và cỏ nhập vào đã lan ra tự nhiên và lấn át loài bản địa.
Một số loài cây cảnh trong vườn đã thoát ra và thành cỏ dại.
Cây thông nhập khẩu tự gieo hạt lan ra vùng đồng cỏ núi cao.
Kiểm soát thực vật xâm lấn tốn kém và kéo dài.
Có danh mục loài bị cấm trồng và cấm bán.
Đây là điều người làm vườn ở New Zealand phải để ý: trồng nhầm một loài trong danh mục cấm có thể bị xử lý, và nhiều người không biết cho tới khi bị nhắc.
Cách trình bày công bằng là ghi nhận cả hai phía: đây là lựa chọn giữa các rủi ro chứ không phải giữa đúng và sai, và cả hai bên đều đưa ra lập luận dựa trên bằng chứng.
Vì sao chồn được thả vào New Zealand?
Để diệt thỏ vốn đã sinh sôi mất kiểm soát và phá đồng cỏ; các nhà khoa học thời đó đã cảnh báo chồn sẽ ăn chim bản địa nhưng cảnh báo bị bỏ qua.
Possum gây hại thế nào?
Ăn lá non, chồi, hoa và quả làm cây bản địa suy kiệt, ăn cả trứng và chim non, đồng thời là vật mang mầm bệnh lao bò đe doạ ngành chăn nuôi — nên bị coi là vấn đề kép.
Mèo nuôi có ảnh hưởng tới chim bản địa không?
Có — mèo thả rông săn chim trong khu dân cư, đây là chủ đề tranh luận thường xuyên; nhiều địa phương khuyến khích giữ mèo trong nhà vào ban đêm và gắn chip.
Vì sao việc dùng thuốc diệt gây tranh cãi?
Người ủng hộ cho rằng đây là cách duy nhất phủ được diện tích lớn ở địa hình hiểm trở, người phản đối lo ngại tác động tới động vật khác, nguồn nước và vật nuôi — đây là lựa chọn giữa các rủi ro chứ không phải giữa đúng và sai.
