Thị trường lao động New Zealand nhỏ nhưng có những quy định bảo vệ người lao động khá rõ ràng. Bài này nói về điều nên biết trước khi nhận việc ở đây.
- New Zealand có mức lương tối thiểu do nhà nước ấn định và điều chỉnh định kỳ.
- Người lao động được hưởng nghỉ phép năm và ngày nghỉ lễ theo luật.
- Có quỹ hưu trí tự nguyện với đóng góp từ người sử dụng lao động.
- Thuế thu nhập được khấu trừ tại nguồn.
Hợp đồng lao động
Phần nền tảng.
Mọi người lao động phải có hợp đồng bằng văn bản.
Hợp đồng phải nêu rõ công việc, nơi làm việc, giờ làm và mức lương.
Người lao động có quyền được tư vấn độc lập trước khi ký.
Có quy định về thời gian thử việc trong một số trường hợp.
Chấm dứt hợp đồng phải theo quy trình công bằng.
Đây là điểm cần biết rõ: người lao động có quyền khiếu nại nếu bị chấm dứt hợp đồng không đúng quy trình, kể cả khi lý do chấm dứt là chính đáng.
Lương và giờ làm
Phần con số, nói nguyên tắc.
Có mức lương tối thiểu áp dụng cho hầu hết người lao động.
Mức này được rà soát và điều chỉnh định kỳ, cần tra con số hiện hành.
Không có quy định chung buộc trả thêm cho giờ làm ngoài, điều này do hợp đồng quy định.
Lương thường trả theo tuần hoặc hai tuần một lần.
Phiếu lương phải ghi rõ các khoản khấu trừ.
Điều nên hỏi rõ khi thương lượng: mức lương ghi là trước thuế hay sau thuế, và có tính cả đóng góp quỹ hưu trí hay không.
Nghỉ phép và quyền lợi
Phần quyền lợi.
Người lao động được nghỉ phép năm có hưởng lương theo luật.
Có chế độ nghỉ ốm và nghỉ tang.
Có ngày nghỉ lễ công cộng, làm việc vào ngày đó được hưởng chế độ riêng.
Có chế độ nghỉ thai sản và hỗ trợ của nhà nước theo quy định.
Quỹ hưu trí tự nguyện có phần đóng góp từ người sử dụng lao động.
Với người mới đi làm: nên tìm hiểu quỹ hưu trí ngay từ đầu, vì việc tham gia sớm có ý nghĩa lớn về dài hạn và có phần đóng góp thêm từ công ty.
Thuế và giấy tờ
Phần thủ tục.
Người đi làm cần có mã số thuế cá nhân.
Thuế thu nhập được khấu trừ tại nguồn theo mã số thuế đã đăng ký.
Dùng sai mã khấu trừ có thể dẫn tới nộp thừa hoặc thiếu thuế.
Cần có tài khoản ngân hàng trong nước để nhận lương.
Cơ quan thuế có hệ thống trực tuyến để theo dõi.
Ba việc nên làm trong tuần đầu tiên: xin mã số thuế, mở tài khoản ngân hàng và đăng ký phòng khám bác sĩ gia đình — làm xong ba việc này là gần như đã ổn định về mặt thủ tục.
Thị trường lao động thực tế
Phần khép lại, nói thẳng.
Thị trường nhỏ nên một số nghề chuyên sâu có rất ít vị trí.
Kinh nghiệm làm việc tại New Zealand được nhà tuyển dụng coi trọng, điều gây khó cho người mới sang.
Thư giới thiệu và người tham chiếu có vai trò lớn trong tuyển dụng.
Mạng lưới quan hệ quan trọng hơn ở nước lớn.
Một số nghề yêu cầu đăng ký hành nghề tại nước này, gồm y tế, kỹ thuật và giáo dục.
Văn hoá nơi làm việc
Phần mềm nhưng quan trọng với người mới.
Quan hệ ở nơi làm việc thường ít phân cấp hình thức, gọi tên riêng kể cả với cấp trên.
Ý kiến của nhân viên được kỳ vọng nêu ra trực tiếp trong cuộc họp.
Cân bằng công việc và đời sống được coi trọng, ít văn hoá ở lại muộn để thể hiện.
Đúng giờ và giữ lời hứa về thời hạn được đánh giá cao.
Khiêm tốn được coi trọng, khoe thành tích quá đà bị nhìn không thiện cảm.
Đây là điểm người châu Á mới sang hay bỡ ngỡ: im lặng trong cuộc họp có thể bị hiểu là không có ý kiến chứ không phải là tôn trọng — nên tập nói ra sớm.
Tìm việc từ Việt Nam
Phần thực hành.
Nhiều vị trí đăng trên các trang tuyển dụng trong nước.
Một số ngành thiếu nhân lực có danh sách được công bố.
Nhiều diện thị thực làm việc yêu cầu có lời mời từ người sử dụng lao động được công nhận.
Hồ sơ nên viết theo định dạng quen thuộc với nhà tuyển dụng địa phương.
Phỏng vấn trực tuyến khá phổ biến với ứng viên ở nước ngoài.
Lời khuyên thẳng thắn: xin việc từ xa khó hơn nhiều so với khi đã có mặt trong nước, trừ các ngành đang thiếu người trầm trọng — nên nhiều người chọn đường du học rồi chuyển tiếp.
Lời khuyên thực tế nhất cho người mới sang: kiểm tra trước xem nghề của mình có cần đăng ký hành nghề không và mất bao lâu — đây là chỗ nhiều người mất cả năm mà không lường trước.
Làm việc ở New Zealand có cần hợp đồng văn bản không?
Có — mọi người lao động phải có hợp đồng bằng văn bản nêu rõ công việc, nơi làm, giờ làm và mức lương; người lao động có quyền được tư vấn độc lập trước khi ký.
Có mức lương tối thiểu không?
Có, do nhà nước ấn định và rà soát điều chỉnh định kỳ nên cần tra con số hiện hành; nên hỏi rõ mức lương ghi là trước hay sau thuế và có tính đóng góp quỹ hưu trí hay không.
Ba việc cần làm ngay khi bắt đầu đi làm?
Xin mã số thuế cá nhân, mở tài khoản ngân hàng trong nước để nhận lương, và đăng ký với một phòng khám bác sĩ gia đình.
Nghề của tôi có cần đăng ký hành nghề không?
Một số nghề như y tế, kỹ thuật và giáo dục yêu cầu đăng ký hành nghề tại New Zealand — nên kiểm tra trước xem nghề của mình có thuộc diện đó và thủ tục mất bao lâu, vì đây là chỗ nhiều người mất cả năm mà không lường trước.
