New Zealand đã bỏ quyền kiện đòi bồi thường thương tật cá nhân, và đổi lại mọi người bị tai nạn được chi trả bất kể lỗi thuộc về ai. Đây là mô hình hiếm có trên thế giới, và ai sang đây cũng nên hiểu nó.
- New Zealand có cơ quan bồi thường tai nạn hoạt động theo nguyên tắc không quy lỗi.
- Cơ chế này bao gồm cả người nước ngoài đang ở trong nước.
- Bác sĩ gia đình là cửa vào của hệ thống y tế.
- Khám bác sĩ gia đình thường có phí, còn điều trị tại bệnh viện công thì khác.
Cơ chế bồi thường tai nạn
Phần độc đáo nhất.
Từ đầu thập niên 1970, New Zealand lập một hệ thống bồi thường tai nạn toàn dân.
Đổi lại, quyền khởi kiện đòi bồi thường thương tật cá nhân bị giới hạn.
Người bị tai nạn được chi trả chi phí điều trị và phần thu nhập bị mất theo quy định.
Không cần chứng minh ai có lỗi.
Cơ chế này bao gồm cả khách du lịch và người nước ngoài bị tai nạn trong nước.
Lý do đằng sau rất đáng suy nghĩ: người ta nhận ra rằng kiện tụng để tìm lỗi tốn thời gian, tốn tiền và người bị nạn vẫn phải chờ — nên chọn chi trả nhanh cho tất cả thay vì chi trả nhiều cho người thắng kiện.
Điều đó có nghĩa gì với người sang
Phần thực dụng.
Bị tai nạn trong khi đi du lịch hoặc đi làm đều có thể được hỗ trợ theo cơ chế này.
Điều này không thay thế bảo hiểm du lịch, vì có những khoản cơ chế đó không chi trả.
Bệnh tật không do tai nạn nằm ngoài phạm vi cơ chế này.
Chi phí hồi hương hoặc điều trị ở nước ngoài cũng không thuộc phạm vi.
Cần nộp hồ sơ theo quy trình để được chi trả.
Lời khuyên chắc chắn: vẫn mua bảo hiểm du lịch hoặc bảo hiểm y tế phù hợp — cơ chế bồi thường tai nạn là lưới an toàn bổ sung chứ không phải thay thế.
Bác sĩ gia đình là cửa vào
Phần cách hệ thống vận hành.
Ở New Zealand, người bệnh khám bác sĩ gia đình trước.
Bác sĩ gia đình xử lý phần lớn vấn đề và giới thiệu lên chuyên khoa khi cần.
Cần đăng ký với một phòng khám để được hưởng mức phí thấp hơn.
Khám bác sĩ gia đình thường có phí, mức phí khác nhau giữa các phòng khám.
Trẻ em dưới một độ tuổi nhất định được miễn phí khám theo chính sách.
Đây là điểm khác lớn với người Việt quen hệ thống trong nước: không tự đi khám chuyên khoa được, phải qua bác sĩ gia đình — và đăng ký phòng khám là việc nên làm ngay khi tới.
Bệnh viện và thời gian chờ
Nói thẳng phần khó.
Điều trị cấp cứu tại bệnh viện công được ưu tiên theo mức độ nghiêm trọng.
Các ca không cấp cứu có thể phải chờ khá lâu, đây là vấn đề được bàn nhiều.
Có hệ thống bệnh viện tư song song cho người có bảo hiểm tư hoặc tự trả.
Nhiều người mua bảo hiểm y tế tư để rút ngắn thời gian chờ.
Thiếu nhân lực y tế là vấn đề của cả nước, nặng hơn ở vùng nông thôn.
Đây là bài toán chung của các hệ thống y tế công: miễn phí hoặc chi phí thấp cho người bệnh có nghĩa là phải xếp hàng theo mức độ cần thiết.
Điều kiện cho người nước ngoài
Phần khép lại.
Quyền hưởng dịch vụ y tế công phụ thuộc loại thị thực và thời gian cư trú.
Người có thị thực làm việc dài hạn thường đủ điều kiện.
Du học sinh thường phải có bảo hiểm y tế theo yêu cầu của trường.
Khách du lịch không thuộc diện hưởng dịch vụ công trừ phần liên quan tai nạn.
Quy định thay đổi theo thời gian, cần tra nguồn chính thức.
Nhà thuốc và thuốc kê đơn
Phần đời thường.
Nhà thuốc có mặt ở hầu hết khu dân cư và trung tâm thương mại.
Nhiều loại thuốc chỉ bán theo đơn của bác sĩ.
Có cơ quan nhà nước phụ trách việc tài trợ thuốc, quyết định loại nào được trợ giá.
Thuốc trong danh mục được tài trợ có mức đồng chi trả thấp.
Dược sĩ có thể tư vấn cho các vấn đề sức khoẻ nhẹ.
Điều nên biết trước khi sang dài hạn: không phải loại thuốc nào dùng quen ở Việt Nam cũng có mặt trong danh mục được tài trợ — nên hỏi bác sĩ về thuốc tương đương ngay từ lần khám đầu.
Việc nên làm ngay khi tới: đăng ký với một phòng khám bác sĩ gia đình gần nhà — thủ tục đơn giản và quyết định mức phí bạn trả về sau.
Cơ chế bồi thường tai nạn của New Zealand là gì?
Hệ thống toàn dân từ đầu thập niên 1970 chi trả chi phí điều trị và phần thu nhập mất do tai nạn mà không cần chứng minh ai có lỗi; đổi lại quyền khởi kiện đòi bồi thường thương tật cá nhân bị giới hạn, và cơ chế bao gồm cả người nước ngoài trong nước.
Vậy có cần mua bảo hiểm du lịch không?
Có — cơ chế đó không chi trả bệnh tật không do tai nạn, chi phí hồi hương hay điều trị ở nước ngoài, nên nó là lưới an toàn bổ sung chứ không thay thế bảo hiểm.
Khám bệnh ở New Zealand bắt đầu từ đâu?
Từ bác sĩ gia đình — họ xử lý phần lớn vấn đề và giới thiệu lên chuyên khoa khi cần; nên đăng ký với một phòng khám ngay khi tới vì điều đó quyết định mức phí bạn trả.
Thời gian chờ ở bệnh viện công thế nào?
Cấp cứu được ưu tiên theo mức độ nghiêm trọng, còn ca không cấp cứu có thể chờ khá lâu — đây là vấn đề được bàn nhiều, và nhiều người mua bảo hiểm y tế tư để rút ngắn thời gian chờ.
