Màu xanh sữa lạ lùng của các hồ ở Đảo Nam không phải do tảo mà do bột đá nhỏ tới mức treo lơ lửng trong nước. Và ngay trên những hồ đó là một trong những bầu trời đêm tối nhất thế giới.
- Màu nước đặc trưng do bột đá mịn từ sông băng gây ra.
- Các hồ lớn như Tekapo, Pukaki và Wakatipu đều nằm trong thung lũng băng cũ.
- Vùng Mackenzie có khu bảo tồn bầu trời tối được công nhận quốc tế.
- Đây là một trong những nơi ngắm sao tốt nhất ở Nam bán cầu.
Vì sao nước có màu đó
Phần cơ chế, giải thích cho rõ.
Sông băng nghiền đá dưới đáy thành bột cực mịn.
Bột đá này nhỏ tới mức không lắng xuống mà treo lơ lửng trong nước.
Các hạt đó tán xạ ánh sáng, làm nước hiện màu xanh ngọc hoặc xanh sữa.
Màu thay đổi theo lượng bột đá và theo ánh sáng trong ngày.
Hồ nhận nước trực tiếp từ sông băng có màu đậm nhất.
Điều này giải thích một quan sát dễ thấy: hai hồ cạnh nhau có thể khác màu rõ rệt, tuỳ hồ nào còn nhận nước từ băng.
Những hồ lớn
Phần địa danh.
Hồ Tekapo và hồ Pukaki nằm trong vùng lòng chảo Mackenzie.
Hồ Wakatipu gần Queenstown có hình dạng chữ chi rất đặc trưng.
Hồ Wānaka và hồ Hāwea nằm gần nhau, chỉ cách một dải đất hẹp.
Nhiều hồ được dùng cho thuỷ điện.
Mực nước một số hồ dao động theo điều tiết phát điện.
Đặc điểm địa chất chung của chúng: tất cả đều nằm trong thung lũng do băng khoét rồi bị chặn lại bởi gò đá vụn — một dạng hồ rất điển hình ở vùng từng có băng hà.
Bầu trời tối
Phần đặc biệt nhất.
Vùng Mackenzie có khu bảo tồn bầu trời tối được công nhận quốc tế.
Các hội đồng địa phương có quy định về chiếu sáng ngoài trời, đèn phải chụp xuống và dùng ánh sáng ấm.
Quy định này có từ trước khi khu bảo tồn được công nhận, ban đầu là để phục vụ đài quan sát thiên văn.
Ở Nam bán cầu nhìn thấy được các chòm sao và thiên thể không thấy được từ bắc bán cầu.
Dải Ngân Hà và hai đám mây Magellan quan sát rõ bằng mắt thường.
Đây là ví dụ hay về bảo tồn một thứ ít ai nghĩ tới: bóng tối cũng là tài nguyên, và nó mất đi rất dễ — một bóng đèn đặt sai hướng là đủ.
Ngắm sao thực tế
Phần hướng dẫn.
Đêm quang và không trăng là điều kiện tốt nhất.
Mắt cần khoảng hai mươi phút để thích nghi với bóng tối.
Dùng đèn ánh sáng đỏ thay vì đèn trắng.
Mùa đông trời quang hơn nhưng rất lạnh, cần mặc ấm hơn dự tính.
Có tour ngắm sao có kính thiên văn và hướng dẫn viên.
Với người từ Việt Nam: đây là dịp thấy bầu trời hoàn toàn khác — các chòm sao quen thuộc nằm ngược, và những thứ chưa từng thấy thì hiện ra rõ mồn một.
Vùng Mackenzie
Phần khép lại.
Đây là vùng lòng chảo khô nằm khuất sau dãy núi.
Cảnh quan là đồng cỏ vàng với các hồ xanh và núi tuyết ở xa.
Dân cư rất thưa.
Chăn nuôi cừu quy mô lớn là hoạt động truyền thống.
Du lịch và thiên văn nay là nguồn thu quan trọng.
Đài quan sát và thiên văn ở New Zealand
Phần lý do khoa học đằng sau khu bảo tồn.
New Zealand có đài quan sát thiên văn đặt trên một ngọn núi trong vùng Mackenzie.
Vị trí được chọn vì trời quang nhiều đêm và ít ô nhiễm ánh sáng.
Đài này hợp tác với các tổ chức nghiên cứu quốc tế.
Vị trí ở Nam bán cầu cho phép quan sát vùng trời mà đài ở bắc bán cầu không thấy được.
Trung tâm dải Ngân Hà nằm cao trên bầu trời khi nhìn từ New Zealand, thuận lợi cho quan sát.
Đây cũng là lý do quy định chiếu sáng ra đời trước cả du lịch ngắm sao: ban đầu người ta bảo vệ bóng tối cho khoa học, sau đó mới phát hiện nó cũng bán được cho du khách.
Nước và điện từ các hồ này
Phần kinh tế, nối với hệ thống điện của cả nước.
Nhiều hồ lớn của New Zealand được dùng làm hồ chứa cho thuỷ điện.
Hệ thống kênh nối giữa các hồ dẫn nước tới nhà máy.
Thuỷ điện chiếm phần lớn nguồn điện của nước này.
Năm khô hạn làm mực nước hồ xuống thấp và gây lo ngại về nguồn điện.
Một phần nước cũng được dùng cho tưới tiêu ở đồng bằng phía đông.
Đây là điều ít khách du lịch biết khi ngắm màu nước: những hồ đẹp nhất Đảo Nam đồng thời là bộ pin của cả hệ thống điện quốc gia.
Đây là nơi thể hiện rõ nhất hiệu ứng bóng mưa đã nói ở chuyên mục đầu: cách vùng rừng mưa bờ tây chỉ một dãy núi mà cảnh quan khô như thảo nguyên.
Vì sao hồ ở Đảo Nam có màu xanh ngọc?
Do bột đá cực mịn từ sông băng nghiền ra, nhỏ tới mức không lắng mà treo lơ lửng trong nước và tán xạ ánh sáng — hồ nhận nước trực tiếp từ băng có màu đậm nhất.
Khu bảo tồn bầu trời tối là gì?
Vùng Mackenzie được công nhận quốc tế là khu bảo tồn bầu trời tối, với quy định địa phương về chiếu sáng ngoài trời — đèn phải chụp xuống và dùng ánh sáng ấm, quy định vốn có từ trước để phục vụ đài quan sát thiên văn.
Ngắm sao ở đây cần chuẩn bị gì?
Chọn đêm quang không trăng, để mắt thích nghi bóng tối khoảng hai mươi phút, dùng đèn ánh sáng đỏ thay vì trắng và mặc ấm hơn dự tính vì mùa trời quang nhất cũng là mùa lạnh nhất.
Các hồ lớn Đảo Nam hình thành thế nào?
Tất cả nằm trong thung lũng do băng khoét rồi bị chặn lại bởi gò đá vụn băng để lại — một dạng hồ rất điển hình ở vùng từng có băng hà.
