Có sông băng ở New Zealand chảy xuống tới gần rừng mưa ôn đới — một điều rất hiếm trên thế giới. Và chỗ chúng dừng lại đang lùi xa dần mỗi năm.
- Bờ tây Đảo Nam có các sông băng chảy xuống rất thấp so với vĩ độ.
- Sông băng Tasman gần Aoraki là sông băng dài nhất nước.
- Các sông băng ở đây được quan trắc trong nhiều thập niên.
- Hầu hết đang trong xu hướng rút lui.
Vì sao băng xuống được thấp như vậy
Phần cơ chế, giải thích điều bất thường.
Bờ tây nhận lượng mưa và tuyết rơi cực lớn do gió tây đập vào dãy núi.
Tuyết tích tụ rất nhanh ở vùng đầu nguồn.
Khối băng nặng đẩy dòng băng chảy xuống nhanh.
Sườn núi dốc làm băng xuống thấp trước khi kịp tan hết.
Vì thế đuôi sông băng từng nằm gần vùng có rừng.
Đây là sự kết hợp hiếm: một nơi vừa đủ ẩm để tích tuyết rất nhanh vừa đủ dốc để đẩy băng xuống vùng ấm — và đó là lý do những sông băng này nổi tiếng thế giới.
Ba sông băng chính
Phần địa danh.
Franz Josef và Fox nằm ở bờ tây, gần nhau và dễ tiếp cận nhất.
Tasman nằm ở phía đông dãy núi, gần Aoraki, và là sông băng dài nhất nước.
Đuôi sông băng Tasman nay kết thúc trong một hồ nước tan băng.
Hồ đó mới hình thành trong vài thập niên gần đây và đang lớn dần.
Mặt băng phủ đá vụn nên nhìn xám chứ không trắng.
Sự xuất hiện của hồ băng là dấu hiệu rõ nhất: một hồ nước nằm ở chỗ ba mươi năm trước còn là băng đặc — đây là thay đổi quan sát được trong đời một người.
Xu hướng rút lui
Phần nói thẳng bằng quan trắc.
New Zealand có chương trình chụp ảnh sông băng từ máy bay hằng năm trong nhiều thập niên.
Chuỗi ảnh này cho thấy phần lớn sông băng đang mất khối lượng.
Có những năm băng nhích lên khi tuyết rơi nhiều bất thường.
Nhưng xu hướng dài hạn là thu hẹp.
Đuôi băng lùi lên cao khiến việc tiếp cận ngày càng khó.
Đây là một trong những chuỗi quan trắc sông băng liên tục dài nhất thế giới: giá trị của nó nằm ở chỗ nó đo cùng một thứ theo cùng một cách qua nhiều thập niên.
Du lịch sông băng đã đổi
Phần thực tế cho người đi.
Trước đây khách có thể đi bộ từ bãi đỗ xe lên tới mặt băng.
Nay đuôi băng đã lùi xa và vùng trước băng không an toàn do đá rơi.
Phần lớn tour lên mặt băng nay dùng trực thăng.
Có các điểm ngắm từ xa đi bộ được.
Thời tiết xấu làm trực thăng không bay được khá thường xuyên.
Lời khuyên cho người lên kế hoạch: để dư ngày ở vùng sông băng, vì tỉ lệ phải huỷ tour do thời tiết ở đây khá cao.
Băng và nước
Phần hệ quả, khép bài.
Nước tan từ băng và tuyết nuôi các sông của Đảo Nam vào mùa hè.
Thuỷ điện ở đây phụ thuộc vào lượng nước từ nguồn này.
Ít băng hơn nghĩa là chế độ dòng chảy thay đổi.
Nông nghiệp tưới tiêu ở đồng bằng phía đông cũng dựa vào các sông đó.
Đây là vấn đề đang được nghiên cứu cho quy hoạch nước dài hạn.
Dấu vết băng hà cũ khắp nơi
Phần đọc cảnh quan.
Trong các kỳ băng hà, băng phủ rộng hơn rất nhiều so với hiện nay.
Các thung lũng hình chữ U ở Đảo Nam là do băng khoét.
Nhiều hồ lớn nằm trong lòng thung lũng băng cũ.
Các gò đá vụn do băng đẩy tới nay vẫn thấy rõ trên đồng cỏ.
Các vịnh hẹp ở Fiordland cũng là thung lũng băng bị biển tràn vào.
Với người biết nhìn, cả Đảo Nam là một bản đồ băng hà: hình dạng của hồ, của thung lũng và của vịnh đều kể lại chỗ băng từng đi qua.
Trượt tuyết ở New Zealand
Phần thực dụng, mùa ngược với bắc bán cầu.
Mùa trượt tuyết ở đây rơi vào khoảng giữa năm, ngược với bắc bán cầu.
Các khu trượt tuyết tập trung quanh Queenstown, Wanaka và trên núi Ruapehu ở Đảo Bắc.
Phần lớn khu trượt nằm trên vùng núi trọc phía trên giới hạn rừng.
Thời tiết đổi nhanh nên khu trượt có thể đóng đột ngột.
Đường lên núi có thể yêu cầu xích lốp vào mùa đông.
Đây là điểm hấp dẫn với dân trượt tuyết quốc tế: New Zealand cho phép trượt tuyết vào tháng bảy tháng tám, thời điểm mà bắc bán cầu đang giữa hè.
Điều rút ra: sông băng không chỉ là cảnh đẹp mà là một bể chứa nước điều tiết theo mùa — và khi bể đó nhỏ đi thì cả hệ thống dưới hạ lưu phải tính lại.
Vì sao sông băng New Zealand xuống được rất thấp?
Vì bờ tây nhận lượng tuyết rơi cực lớn do gió tây đập vào dãy núi, tuyết tích tụ nhanh và sườn dốc đẩy băng xuống trước khi kịp tan — một kết hợp hiếm giữa đủ ẩm và đủ dốc.
Sông băng nào dài nhất New Zealand?
Tasman, nằm phía đông dãy núi gần Aoraki; đuôi của nó nay kết thúc trong một hồ nước tan băng mới hình thành vài thập niên gần đây và đang lớn dần.
Sông băng ở đây có đang rút không?
Có — chương trình chụp ảnh từ máy bay hằng năm trong nhiều thập niên cho thấy phần lớn đang mất khối lượng; có năm băng nhích lên khi tuyết nhiều bất thường nhưng xu hướng dài hạn là thu hẹp.
Đi thăm sông băng bây giờ thế nào?
Đuôi băng đã lùi xa và vùng trước băng không an toàn do đá rơi, nên phần lớn tour lên mặt băng dùng trực thăng; thời tiết xấu hay làm huỷ chuyến nên cần để dư ngày trong lịch trình.
