Hồ lớn nhất New Zealand thực ra là miệng của một vụ phun trào cực lớn, và toàn bộ vùng trung tâm Đảo Bắc vẫn là một hệ núi lửa đang hoạt động. Đây là nửa còn lại của câu chuyện địa chất nước này.
- Hồ Taupō nằm trong miệng núi lửa hình thành sau các vụ phun trào lớn.
- Vườn quốc gia Tongariro là vườn quốc gia đầu tiên của New Zealand.
- Núi Ruapehu là núi lửa còn hoạt động và có khu trượt tuyết.
- Vườn quốc gia này được công nhận di sản thế giới cả về tự nhiên lẫn văn hoá.
Hồ Taupō và những vụ phun trào lớn
Bắt đầu từ điều đáng kinh ngạc nhất.
Hồ Taupō nằm trong miệng núi lửa hình thành sau các vụ phun trào rất lớn trong quá khứ.
Vụ phun trào gần nhất trong số các vụ lớn xảy ra cách đây khoảng một nghìn tám trăm năm.
Tro của vụ đó phủ phần lớn Đảo Bắc.
Các ghi chép ở nơi xa về trời đỏ khác thường được một số nhà nghiên cứu liên hệ với sự kiện này, dù việc quy kết còn được thảo luận.
Khu vực vẫn được giám sát liên tục bằng thiết bị đo.
Điều cần nói đúng mức để không gây hoang mang: các vụ phun trào quy mô đó rất hiếm theo thang thời gian của đời người, còn hoạt động thường xuyên hơn là các vụ nhỏ ở những núi lửa riêng lẻ.
Tongariro: vườn quốc gia đầu tiên
Phần lịch sử đáng chú ý.
Vườn quốc gia Tongariro là vườn quốc gia đầu tiên của New Zealand, thành lập cuối thế kỷ mười chín.
Nguồn gốc của nó là việc một thủ lĩnh Māori trao các đỉnh núi thiêng cho nhà nước để bảo vệ chúng.
Ý định là giữ cho núi không bị chia nhỏ và bán đi.
Các đỉnh trong vườn có ý nghĩa thiêng với các iwi trong vùng.
Vườn được công nhận di sản thế giới theo cả tiêu chí tự nhiên lẫn tiêu chí văn hoá.
Đây là trường hợp hiếm trong lịch sử bảo tồn thế giới: một khu bảo tồn quốc gia bắt nguồn từ quyết định của người bản địa chứ không phải áp đặt lên họ.
Đi bộ qua vùng núi lửa
Phần thực dụng.
Có một tuyến đi bộ trong ngày băng qua vùng núi lửa được coi là một trong những tuyến đẹp nhất nước.
Tuyến đi qua miệng núi lửa, hồ màu xanh lục và vùng đá bazan trơ trọi.
Đây là tuyến dài và không có bóng mát, thời tiết đổi rất nhanh.
Tuyến có thể đóng khi mức cảnh báo núi lửa tăng hoặc khi thời tiết xấu.
Có quy định về việc tôn trọng khu vực thiêng, gồm việc không leo lên một số đỉnh.
Đây là điểm khách nên hiểu và tôn trọng: một số đỉnh trong vườn được đề nghị không leo vì lý do tâm linh của người bản địa — đây là đề nghị chứ không phải cấm, và việc tôn trọng nó nói lên nhiều điều.
Ruapehu và dòng bùn núi lửa
Phần rủi ro, có ca lịch sử.
Núi Ruapehu có hồ miệng núi lửa chứa nước nóng có tính axit.
Khi phun trào hoặc khi thành miệng vỡ, nước có thể tràn ra tạo dòng bùn chảy rất nhanh.
Năm 1953 một dòng bùn như vậy phá cầu đường sắt và gây ra thảm hoạ đường sắt nặng nề nhất lịch sử New Zealand.
Sau đó nước này xây dựng hệ thống cảnh báo dòng bùn tự động.
Hệ thống đã hoạt động thành công trong các sự kiện sau này.
Đây là mô hình quen thuộc ở New Zealand: một thảm hoạ dẫn tới một hệ thống phòng ngừa, và hệ thống đó về sau cứu người thật.
Sống cạnh núi lửa
Phần khép lại, viết cẩn trọng.
Cơ quan khoa học công bố mức cảnh báo cho từng núi lửa.
Mức cảnh báo tăng thì hạn chế tiếp cận được áp dụng.
Vụ phun trào ở đảo núi lửa Whakaari ngoài khơi năm 2019 gây thương vong cho khách và hướng dẫn viên có mặt trên đảo.
Sự kiện đó dẫn tới xem xét lại quy định về du lịch tới khu vực núi lửa hoạt động và các vấn đề trách nhiệm pháp lý.
Các tour tới những nơi như vậy nay bị kiểm soát chặt hơn.
Bài học rút ra rất rõ và cần nói thẳng: núi lửa đang hoạt động không thể dự báo chính xác thời điểm phun trào — và mọi hoạt động du lịch tới đó đều mang rủi ro không loại bỏ được hoàn toàn.
Hồ Taupō có phải miệng núi lửa không?
Có — hồ nằm trong miệng núi lửa hình thành sau các vụ phun trào rất lớn, vụ gần nhất trong số đó cách đây khoảng một nghìn tám trăm năm và tro phủ phần lớn Đảo Bắc.
Vườn quốc gia Tongariro đặc biệt ở chỗ nào?
Là vườn quốc gia đầu tiên của New Zealand, bắt nguồn từ việc một thủ lĩnh Māori trao các đỉnh núi thiêng cho nhà nước để giữ cho núi không bị chia nhỏ và bán đi; nay được công nhận di sản thế giới cả về tự nhiên lẫn văn hoá.
Dòng bùn núi lửa là gì?
Khi núi lửa phun hoặc thành hồ miệng vỡ, nước tràn ra cuốn theo tro đá tạo dòng bùn chảy rất nhanh; năm 1953 một dòng bùn từ Ruapehu phá cầu đường sắt gây thảm hoạ nặng nề nhất lịch sử đường sắt nước này, và sau đó hệ thống cảnh báo tự động được xây dựng.
Du lịch tới khu vực núi lửa có an toàn không?
Có mức cảnh báo công bố cho từng núi lửa và hạn chế tiếp cận khi mức tăng, nhưng núi lửa đang hoạt động không thể dự báo chính xác thời điểm phun trào — sau sự kiện năm 2019 ở Whakaari, quy định về tour tới các khu vực này đã được siết chặt hơn.
